Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen 20 Haziran Dünya Mülteciler gününde, açılışı Uçan Ev’de gerçekleşecek olan Mülteci Projesi Sergisi, dokuz yıl sonra İstanbullu seyircisiyle yeniden buluşuyor. Sergi aynı zamanda bu yıl birincisi gerçekleştirilen ULIS Photo Fest içerisinde de yer alıyor.

Mart ayı başında Ankara’da başlayan Mülteci Projesi Sergi Dizisi, Mayıs ayı başında İzmir’li ve 17-20 Mayıs tarihleri arasında da Çanakkale Fotoğraf Haftası etkinlikleri kapsamında Çanakkaleli seyircileriyle buluşmuştu. Mülteci Projesi, İzmir’de, mültecilik temasına uygun biçimde sergilenerek, dört ayrı mekana “sığınmıştı”.

İzmir ve İstanbul sergilerinde, daha önce sergilenmemiş olan, Çad/Darfur sınırında yaşanan mülteci krizinden karelere yer veriliyor. 2003 yılında başlayan çatışmalardan kaçan Darfurlu mülteci ailelerin Çad’ın doğu sınırında zorlu şartlarla sığınmaya çalışmalarının üzerinden neredeyse dört sene geçmiş olsa da, bölgede dinmeyen şiddet, mülteci aileleri ve yardım organizasyonlarını zor durumda bırakmaya devam ediyor. Halihazırda Çad’ın doğusunda 200 bini aşkın mülteci çölde kum fırtınalarına, sınırlı yiyecek ve su kaynaklarına rağmen operasyonel olan yardım kuruluşlarının da desteği ile yaşam savaşı veriyor.

“…Şehirde ‘yasadışı’ kelimesinin kullanım alanları vardır. Yasadışı işler, yasadışı maddeler, yasadışı eylemler, haber manşetlerini en fazla dolduranlardır: vergi kaçırma, kapkaç, soygun, uyuşturucu madde alım satımı, tüketimi vs. Ancak bir tanesi, üzerinde fazla durulmadan kayıp gider diğerlerinin arasından: ‘yasadışı insanlar’. Bunlar kağıt üzerinde yokturlar. Ülkeye girişleri belgelenmemiştir, kayıtlı kira kontratları, işe alım belgeleri, doğum sertifikaları, pasaportları yoktur. Birçoğunun artık dönebileceği bir ülkesi de yoktur. Çocukları vatansızdır. Yasal olarak çalışamazlar; sağlık, eğitim hizmetlerinden yararlanamazlar. Kanunlar çerçevesinde yok sayılırlar…” sözleriyle Yasadışı kitabında belirttiği mültecileri, fotoğraflarla belgeleyen Bikem Ekberzade, Birleşmiş Milletler, plan b yayınları ve çizgelikedi’nin desteklediği bu projesiyle, unutulan, görünmeyen, görmezden gelinen insanları, geniş seyirci kitlesine ulaştırdı.

20 Haziran’da İstanbul’da açılacak olan sergi, 12 gün sürecek. İstanbul’da da, İzmir’de olduğu gibi, Mülteci Projesi kapsamında yer alan fotoğraflar, Mülteciler filmi ve Bikem Ekberzade’nin, iki mülteci kadının yaşam mücadelesini belgelediği Yasadışı isimli kitabı belirli noktalarda sergileniyor. Sergide Balkanlar, Azerbaycan, Pakistan, Afganistan, Türkiye ve Çad’dan toplam 70 fotoğraf var. 70 fotoğraf, 1 film ve 1 kitap 7 mekana “geçici sığınma talebinde” bulundu ve talepleri kabul edildi. Film, kitap ve fotoğraflarla yedi mekana yayılan Mülteci Projesi, seyircilerin bir krokiyle İstiklal Caddesi üzerinden takip edeceği şekilde düzenlendi.

Mülteci Projesi’ni takip edebilmek, fotoğrafların, kitabın ve filmin sığındığı yedi mekanı bulabilmek için aşağıdaki kroki size yol gösterecek ve size, 20 Haziran’dan 1 Temmuz’a kadar sürecek olan Mülteci Projesi’nin rotasını izleyerek projenin parçalarını bulmak kalacak.

Sergi Sığınakları

Galata Fotoğrafhanesi

IFSAK

Fotoğrafevi

FotoTrek

Garaj İstanbul (Mülteciler filmi)

Tezgah (Yasadışı)

Uçan Ev (Yasadışı)

The Refugee Project (Mülteci Projesi)

The Refugee Project, Bikem Ekberzade’nin yarattığı bir belgesel fotoğraf projesidir. Türkiye’nin ilk kadın savaş fotoğrafçısı olan Bikem Ekberzade, projeye Kosova krizinin erken dönemlerinde Kuzey Arnavutluk’a sığınan Kosova’lı mülteci ailelerin hayatlarını fotoğraflayarak başlamıştır. Bu dönemde Ekberzade’nin Arnavutluk-Kosova-Makedonya üçgeninde çektiği fotoğraflar yazılı basında ve uluslararası sergilerde geniş izleyici kitlelerine ulaşarak Balkan’larda yakın dönemde yaşanan mülteci krizine ışık tutmuştur.

Ekberzade’nin Balkanlar’daki çalışması 2 yılı aşkın bir süre devam etmiştir ve bu süreçte gerek BMMYK gerekse diğer sivil toplum örgütleri ve uluslararası yardım kuruluşları sayesinde Ekberzade normalde gazetecilerin ulaşamadıkları/ulaşmak istemedikleri noktalara girerek buradaki insan hareketlerini/göçü, savaştan kaçışı ve savaş sonrası geri dönüşü fotoğraflamayı başarabilmiştir.

Mülteci Projesi’nin bir sonraki durağı Azerbaycan olmuştur. Mülteci kamplarında 20 yılı aşkın bir süredir mahsur kalan Azeri “kaçkınları” fotoğraflayan Ekberzade, Birleşmiş Milletler’in Karabağ’dan çekilmeleri için çağrı yaptığı Ermeni ordusunun bu çağrıya uymaması sonucu geri dönüş umudu bulunmayan bu insanların unutulan hikayesini uluslararası platformda tekrar gündeme getirmeyi başarmıştır. Azeri kaçkınların hikayesi aracılığıyla benzer durumda bulunan, yerlerinden edilmiş tüm toplumların hikayeleri de gündeme taşınmıştır ve sığındıkları bölgelerde ekonomiye ek bir yük olarak gösterilen bu insanlar hakkında gelişebilecek tüm önyargılara karşı da bilinçlendirme sağlanmıştır.

Ekberzade, “Mülteci Projesi”ne Pakistan’daki Afgan mülteciler ve Afganistan’ın içindeki Penşir vadisine sığınan IDPler’in yaşamlarını fotoğraflarla belgeleyerek devam etmiştir. Projenin son ayağını ise Istanbul’da yaşamlarını sürdürmeye çalışan yasadışı mülteciler oluşturmaktadır. plan b’den Mart 2006′da yayımlanan Yasadışı İstanbul’da yaşayan Etopya’lı ve Somali’li iki mülteci genç kadının hayatlarından bir kesiti fotoğraflarla anlatan bir kitaptır.

Bir insanlık krizini aydınlatma isteği, 6 yıl sonunda global mülteci krizinin ciddi ve göz ardı edilen kısmını oluşturan bahsi geçen insanların hayatlarını belgelemek ve göstermek amacı güden, geniş ve uluslararası bir proje haline gelmiştir.

Bikem Ekberzade

1971 yılında İstanbul’da doğdu. Boston Üniversitesi İşletme bölümü mezunu. Aynı üniversitede televizyon gazeteciliği dalında yüksek lisans yaptı. Associated Press, CNN ve Newsweek için çalıştı.

Türkiye’nin ilk kadın savaş fotoğrafçısı olan Ekberzade’nin çalışmaları, Newsweek, New York Times, Times Picayune, The Boston Phoenix, Christian Science Monitor‘ın da içinde olduğu, yurtiçinde de NTVMSNBC dahil birçok uluslararası basın kuruluşu tarafından yayınlandı.

Ekberzade’nin foto-belgesel çalışmaları arasında yazar Teresa Allen ile Amerika’daki kadın suçlular üzerine hazırladıkları ortak kitap çalışması (Honey This Ain’t A Country Club-Women doing Hard Time); master tezi olarak hazırladığı, Boston’da yaşayan 3 travestinin hayatlarını konu alan 22 dakikalık DRAG (Boston Metcalf Awards Nominee); ve Kosova’dan başlayarak Afganistan’a kadar uzanarak halen üzerinde çalışmalarını sürdürdüğü Mülteci Projesi bulunuyor.

(detaylı bilgi için bkz. http://www.geocities.com/the_refugee_project )

Çalışmaları yurt dışında Newsweek, New York Times, Times Picayune, The Boston Phoenix, Christian Science Monitor‘ın da içinde olduğu, yurt içinde ise NTVMSNBC dahil bir çok uluslararası basın kuruluşu tarafından yayınlandı. Amerikan belgesel fotoğraf dergisi DoubleTake‘in kapak konusu yaptığı Kosova’lı mülteciler üzerine çalışması 2002 senesinde Sundance Film Festivali’nde (Utah, USA), Virginia Commonwealth University Galerisi’nde (Katar, Doha), ve 2003 senesinde Oxford Müzesi’nde sergilendi. Kosovalı mülteciler, Ekberzade’nin Mülteci Projesi adını verdiği belgesel projesi kapsamında Türkiye’de 1998 yılında Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından sergilendi. Bu fotoğrafların bir kısmı halen Kansas Üniversitesi’nin daimi arşivinde bulunuyor. Mülteciler ayni zamanda 2003’te İstanbul Saydam Günleri’nde 2 özel gösterimle seyirciyle buluştu, bu sene içerisinde de Küresel Dünyada Mülteciler konulu uluslararası seminerin açılışında gösterime sunuldu.

Bikem Ekberzade, Mayıs 2002’de EPN’in (European Press Network) yayını EPN World Reporter tarafından ayın fotoğrafçısı seçildi. Mülteciler üzerine sürdürdüğü fotoğraf çalışmaları nedeniyle Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından defalarca ödüle layık görüldü.